"اهل هوا"گرفتاران خليج فارس با رسم هاي شنگفت انگيز

منوهاي اصلي

صفحه اول
عضويت

اخبار ويژه

Notice: Undefined variable: Info in D:\WebSites\LocalUser\new.watan.ir\www\library\cother.php on line 1703

تحليل

Notice: Undefined variable: Info in D:\WebSites\LocalUser\new.watan.ir\www\library\cother.php on line 1703

گزارش تصويري

Notice: Undefined variable: Info in D:\WebSites\LocalUser\new.watan.ir\www\library\cother.php on line 1703

مقاله

Notice: Undefined variable: Info in D:\WebSites\LocalUser\new.watan.ir\www\library\cother.php on line 1703

يادداشت

Notice: Undefined variable: Info in D:\WebSites\LocalUser\new.watan.ir\www\library\cother.php on line 1703

ارتباط با ما

Notice: Undefined variable: Info in D:\WebSites\LocalUser\new.watan.ir\www\library\cother.php on line 1703

نظرسنجي

به نظر شما دليل گراني گوشت چيست؟

مشكلي وجود ندارد

ناتواني وزارت بازرگاني در توزيع

بي تدبيري وزارت جهاد كشاورزي در توليد

ضعف اصناف

ديدگاه

استاد شفيعي كدكني از ايران رفت

شفيعي كدكني سرودن شعر را از جواني به شيوه كلاسيك آغاز كرد ولي پس از چندي به سوي سبك نو مشهور به نيما يوشيج روي ...

گزارش

خاطره يك اسير عراقي در مورد امام خميني(ره) در روز كارگر

بعثي ها در وسط ميدان عجولانه سعي مي كردند هر طور شده عكس را به آتش بكشند ولي آتش نگرفت كه نگرفت و بالاخره. مغموم ...

نشست راهبردهاي فرهنگي در دانشگاه آزاد اسلامي

اولين نشست اساتيد و دانشجويان دانشكده الهيات دانشگاه ازاد اسلامي واحد تهران شمال با عنوان نشست علمي ...

ناگفته هاي جنگ ايران و عراق

جنگ ايران و عراق يكي از پيچيده ترين جنگهاي جهان و منطقه بود و ما اكنون در شرايطي قرار گرفته ايم كه لحظه به لحظه ...

گوهر تپه شهري 4 هزار ساله كه الان...

يكي از دلايل متروك شدن اين منطقه، ساماندهي حكومت مركزي در دوره هخامنشي باشد كه در اواخر عصر آهن 2 رخ داده است. ...

150 سال نفت

يكصد و پنجاه سال پيش در چنين روزي حفاري هاي ادوين دريك در پنسلوانيا به نتيجه رسيد و نقش آفريني نفت به عنوان ...

يادداشت

قدر فرصتهاي رمضان را بدانيم

آغاز ماه مبارك رمضان نويدبخش طلوعي تازه براي طي مسير روشنايي و نزديكي به خالق مهرباني است كه رحمت خويش را بر ...

پاي درس علي عليه السلام

همانا اين دل ها مانند بدن ها افسرده مي گردند. پس براي شادابي دل ها، سخنان زيباي حكمت آميز را بجوئيد.

غزه و جام جهاني فوتبال

رقابت هاي جام جهاني فوتبال در آفريقاي جنوبي فقط جام جهاني فوتبال نيست. تنها صداي ووزولا نيست كه به گوش مي ...

تناقضات پاكستان در ماجراي دستگيري ريگي

اما سوالي كه در اين جا مطرح مي شود اين است كه اگر پاكستاني ها واقعا اصرار بر همكاري و ايفاي نقشي مهم در بازداشت ...

كنفرانس تهران، چالشها و موفقيتها

علي حيدري - گستردگي كشورهاي شركت كننده با توجه به زمان كوتاه تصميم گيري در مورد برگزاري اين كنفرانس و نيز ...

متن كامل پيام حضرت امام خميني(ره) در روز جمهوري اسلامي

به دنيا اعلام مي كنم كه در تاريخ ايران چنين رفراندمي سابقه ندارد كه سرتاسر مملكت با شوق و شعف و عشق و علاقه به ...

آيا امام موسي صدر زنده است؟

شواهد زيادي وجود دارد كه وي در زندان هاي ليبي و در بند قذافي است. از جمله شهاب الدين صدر فرزند امام موسي صدر از ...

مقالات

اندازه گيري سهم اقتصاد بخش تعاون در توليد ناخالص ملي بر اساس افق 1404
تعاوني ها به عنوان يكي از مباني اصلي اقتصاد ملي، جايگاه بسيار تعيين كننده اي در توسعه جامعه به عهده دارند. ...

مصاحبه

روايت فرزند شهيد صياد از ترور سپهبد صياد شيرازي
در اين لحظه من مشغول بستن درب پاركينگ بودم و شخصي را ديدم كه با لباس نارنجي رنگ شهرداري در حالي كه ماسك به صورت ...

هدف هاي عراق از حمله به ايران از زبان مقام معظم رهبري
مقام معظم رهبري:بزرگترين چيزي كه به عنوان زمينه اصلي حمله عراق به ايران به حساب مي آمد ريزش هاي طبيعي بعد از ...

دوشنبه / 15 شهريور 1389

"اهل هوا"گرفتاران خليج فارس با رسم هاي شنگفت انگيز

تاريخ : 1389/04/29

وطن ـ دريا با همه زيبايي هايش براي جنوبي ها پر از رمز و راز است. "اهل هوا" مردان و زناني از همين رازهاي درياي جنوب هستند كه بخشي از مردم شناسي اين ناحيه از ايران را شكل مي دهند. داستان زندگي آن ها داستان شگفت انگيزي است و گفته مي شود آن ها به باد دريا كه به آن "باد جن" يا "هوا" مي گويند گرفتار شدند.

سنت ها و باورهاي هر منطقه، بخشي از جاذبه گردشگري و مردم شناسي آن منطقه محسوب مي شود. با اين حال هنوز گردشگري ايران برپايه مردم شناسي استوار نشده و غيراز چند رسم و آيين كهن ايراني مثل مراسم پيرشاليار كه هرسال گردشگران را به سوي خود جذب مي كند، هنوز برنامه اي براي معرفي گردشگري مردم شناسي طرح ريزي نشده است.

اهل هوا كه در مراسمي تحت عنوان "زار" شركت مي كنند، يكي از مهمترين باورهاي مردمان جنوب است. ساكنين اين نواحي معتقدند كه اهل هوا كساني هستند كه گرفتار بادهاي مرموز شده اند. غلامحسين ساعدي در كتاب اهل هوا، اين مردمان را اين گونه تعريف مي كند: «اهل هوا كساني هستند كه گرفتار يكي از بادها شده اند و بادها قواي مرموز و اثيري و جادويي را گويند كه همه جا هستند و مسلط بر نوع بشر. هيچ كس را ياراي مقابله با آن ها نيست و آدميزاد در مقابلشان راهي جز قرباني دادن و تسليم شدن ندارد. بادها همچون آدميان مهربان يا بيرحم، كور يا بينا ، كافر يا مسلمانند. وقتي كه باد سراغ كسي رفت و او را مركب خود ساخت دير يا زود مريض و هواييش مي كند.»

مردم ساحل نشين جنوب ايران ، ارواح و جن ها را به صورت باد مي پندارند و معتقدند كه هر بادي جني دارد كه با آن به درون جسم مردم مي رود و آنها را تسخير و هوايي مي كند. آن ها معتقدند كه اهل هوا در تمام طول عمر، مركب (فرس ) بادهاي رام شده در درون خود هستند و مادام كه از اين بادها فرمان مي برند و خواسته ها و نيازهايشان را برآورده مي كنند، از گزند و آزار آن ها در امانند.

روح پنداري، يا اعتقاد به روح باد، يا جن باد و تسخير روح يا جن ، از زمان هاي بسيار دور در جامعه هاي ابتدايي وجود داشته ، و هنوز هم در ميان بسياري از اقوام سرزمين هاي آسيايي ، آفريقايي ، اروپايي و مردم سرخ پوست آمريكا باز مانده است . اهل هوا مي گويند بيشتر بادها، از جمله بادهاي زار، از سواحل افريقاي سياه ، هند، و شمار كمي از آنها از عربستان و جزاير ديگر به ايران آمده اند.

معمولا كساني كه وضع اقتصادي و اجتماعي بدتري دارند همانند فقرا، سياهان، ماهيگيران، جاشوان و غواصان تيره بخت دچار باد مي شوند. اما تجار و ناخداهاي كشتي هاي بزرگ هيچ گاه دچار باد نمي شوند. بادها از مبتلايان مي خواهند كه به آنها هديه هاي گرانبها بدهند و اين چيزي است كه معمولا طبقات تنگدست از پس آن بر نمي آيند.

بادها بنابر حوزة جغرافيايي و شكل و ويژگي و شيوه عمل به چند گروه تقسيم مي شوند. ساعدي بادهاي پراكنده در سواحل و جزاير خليج فارس را به 7 گروه و رياحي بادهاي پراكنده در بلوچستان را به 5 گروه تقسيم مي كنند. مردم ، بنابر شناخت و تجربة خود، در هر گروه ، چند باد با نام هاي خاص مي شناسند. مثلا بلوچ ها با 15 نوع باد زار، 12 نوع باد، 5 نوع جن ، 22 نوع باد مشايخ و 2 نوع ديو سپيد و سياه آشنا هستند. مردم سواحل خليج فارس بيش از 72 نوع بادِ زار مي شناسند.

بادها را به دو دستة مسلمان و كافر تقسيم كرده اند. بادهاي مسلمان را صالح و بينا مي پندارند. اين باد با چشم باز راه مي رود و از همه چيز آگاه است . اگر بتوانند آن را از مركبش پايين بياورند و تسخيرش كنند، از تمام دنيا خبر مي دهد. اين بادها را اهل هوا بادِ صاف و آرام و بي زيان مي دانند و بادهاي كافر را كور و ناصالح مي انگارند.

باد كافر همه چيز را در سر راه خود ويران مي كند. اهل هوا اين بادها را ناصاف و ناآرام و زيانكار مي انگارند و معتقدند كه بادهاي ناصاف مركب هاي خود را آزار مي رسانند و گاهي هم هلاك مي كنند. بادهاي كور را در مجالس مخصوص جن زُدايي از مركب به زير مي آورند و بينا و صاف و بي زيان مي كنند.

بنابر پنداشت اهل هوا، همة نيروهاي خيالي و وهمي كه به چشم نمي آيند، از پريها و ديوها گرفته تا ارواح نيك و بد، همه باد يا هوا هستند كه فضاي درون و بيرون زمين را پر كرده اند. بادها انواع مختلفي دارند كه عبارتند از: باد مشايخ، باد زار، باد نوبان، باد جن، باد ليوا. اهل هوا بادهاي مشايخ را ارواح شيوخ و پيران عابد و زاهدي مي دانند كه ميان قوم و مردم خود منزلت و اعتبار قدسيانه داشته اند. امروزه قدمگاه هاي مخصوص اين مشايخ زيارتگاه مريدان و دردمندان و بيماران گرفتار باد، يا باد زدگان است .

رفتار باد زده مانند رفتار كسي است كه اهل عوام به آن جن زده مي گويند. بادزده دچار حمله هاي خفيف هيستريك، رفتار هاي پرتنش، تنگي نفس، در قلب و كمر و اين قبيل مشكلات مي شود. فردي كه دچار اين حملات روحي و جسمي مي شود را هنوز با درمان هاي خاصي معالجه مي كنند.

جادو پزشكي و درمانگري در ميان اهل هوا در تخصص گروهي مرد و زن است كه آنها را «بابا» و «ماما» مي خوانند. باباها و ماماها همه سياه اصيل آفريقايي ، يا دو رگه هستند، و بيشترشان از سواحل افريقا به ايران مهاجرت كرده اند.

هر بادي بابا، يا ماماي خاص خود را دارد كه به نام آن باد خوانده مي شود؛ مثل بابازار، مامازار، بابانوبان و مامانوبان . برخي از باباها و ماماها نيز به چند باد اختصاص دارند.

بابا يا ماما كسي است كه ابتدا خودش مركب چندين زار و چندين باد مختلف بوده و در اثر مرور زمان و ممارست و قدرتي كه به دست آورده، توانسته بر باد مسلط و سوار شود. بدين ترتيب، با پديده «تسخير دو طرفه» ماما يا بابا قادر مي شود كه زار را از وجود شخص مبتلا خارج كند.

براي هر زار، مجلس بخصوص، فديه، قرباني و مراسم و لوازم خاصي لازم است. تعداد و نوع دهل ها و سازهاي لازم براي زير كردن هر زاري فرق مي كند. اهميت باباها و ماماها بسته به تعداد خيزران هايي است كه دارند. مجالس زير كردن، بسته به اهميت زار، ممكن است از چندين ساعت تا چندين شبانه روز طول بكشد. اغلب براي تمام بيماران جسمي يا روحي، چنين مجالسي تشكيل مي دهند.

بيماراني كه زمينه هيستريك يا نوروتيك دارند، با يك يا چند مجلس بازي زارش زير مي شود و به جرگه اهل هوا در مي آيد. و بدين ترتيب عده اي از افراد نوروتيك و يا داراي زمينه پسيكوتيك همديگر را پيدا كرده به صورت گروهي در مي آيند. مناسك و محرماتي كه براي مبتلايان به زار وجود دارد و اعتقاد شديدي كه به مراعات كوچكترين ادب خاص اهل هوا يده مي شود، اين گروه ها را به صورت فرقه هاي مذهبي جلوه گر مي سازد.

مجالس مربوط به بادهاي مسلمان ، مانند "نوبان" را با سلام و صلوات و ياد و نام خدا و حضرت رسول و ائمة اطهار آغاز مي كنند. در مجالس بادهاي كافر، مانند زار، از ذكر نام خدا و رسول و ائمه پرهيز مي كنند و ياد مقدسان را مانع زير آمدن بادها مي انگارند. انداختن سفره و چيدن خوراك هاي گوناگون و گياهان خوشبو و ميوة كُنار و خرما و گوشت ، قرباني كردن بز و ريختن خون آن ، بخور دادن و ريختن برخي گياهان گندزُداي از جمله اعمال بايسته در اين مجالس است .

مراسم زار با ترتيب به مجالس و دعوت به بازي و ايفاي بازي و خواندن سرودها و آوازهاي جمعي، اغلب به وسيله دختران مبتلا به زار، كه دختران اهل هوا ناميده مي شوند، انجام مي گيرد. اما پيش از آن شخص باد زده را داخل چادري كنار دريا قرار مي دهند كه به آن حجاب مي گويند. گفته مي شود كه بادزده به مدت هفت روز در حجاب مي ماند و پس از آن مراسم زار آغاز مي شود.

مراسم با نواختن سازهاي كوبه اي آغاز مي شود. سازهاي كوبه اي و آوازهاي مخصوصي كه براي هر زار خوانده مي شود باعث خروج باد از كله شخص بادزده مي شود. اين مراسم امروز به دليل جذابيت آوايي از اهميت خاصي برخوردار است.

ساعدي مي نويسد: «ركن اصلي اين مراسم آييني كه هنوز با تفاوت هايي در همه مناطق سواحلي جنوب ايران رواج دارد، آوازهايي با تركيبي دلپزير و زيبا از نغمه هاي بومي آفريقاييان (به ويژه آواز بوميان تانزانيا) نشيت هاي عربي، شروندها وديگر آوازهاي مردم سواحل خليچ فارس و بلوچستان است. تركيب نغمه هاي مراسم زار تا بدان حد گسترده است كه برخي آوازهاي قؤالان پاكستاني را نيز در بر مي گيرد. اشعار اين آوازها علاوه بر استفاده از ادبيات رسمي ايران، به ويژه اشعار مولوي و حافظ، برخي ترانه هاي بومي، اشعار مولود خواني ها و برخي اشعار ترانه هاي بوميان آفريقا را نيز شامل مي شود.»

امروزه همچنان مراسم زار در نقاط مختلف جنوب كشور برگزار مي شود. به دليل ساختار موسيقايي آن، بخشي از اين مراسم به صورت اجراي صحنه درآمده است. پيش از اين و در مراسم موسيقي نواحي، غلام مارگيري يكي از نوازندگان و آوازخوانان زار، مراسمي را در تهران برگزار كرده بود.

شگفتي هاي اين مراسم آنقدر زياد است كه در قالب يك نمايش صحنه اي نيز مي تواند گردشگران زيادي را به جنوب كشور دعوت كند. اجراي اين مراسم در رونق گردشگري جنوب تاثير به سزايي دارد و هرچند خود مراسم را نمي توان ديد اما اجراي صحنه اي آن مي تواند سودمند باشد.

برگرفته از خبرگزاري ميراث فرهنگي

1/5 ستاره ها (1)

نظرات